26 kwietnia 1986 roku o 1:23 czwarty reaktor elektrowni w Czarnobylu eksplodował podczas testu bezpieczeństwa, uwalniając materiał promieniotwórczy nad Europą. Dwóch pracowników zginęło natychmiast, 28 kolejnych zmarło na ostrą chorobę popromienną w ciągu miesięcy, a długofalowy bilans pozostaje sporny. Ostatecznie przesiedlono około 350 tysięcy osób.
Prypeć
Miasto elektrowni, trzy kilometry dalej, liczyło 49 tysięcy mieszkańców o średniej wieku 26 lat. Ewakuowano je 27 kwietnia z poleceniem zabrania dokumentów i jedzenia na trzy dni. Wesołe miasteczko, które miało otworzyć się 1 maja, nigdy oficjalnie nie ruszyło; żółty diabelski młyn stał się symbolem katastrofy. Przez szkołę, szpital i basen rosną dziś drzewa, a budynki się walą — dlatego wchodzenie do nich jest zabronione.
Sarkofag
Betonowa osłona zbudowana pospiesznie w 1986 roku niszczała, więc w 2016 roku nasunięto na nią stalowy łuk o masie 36 tysięcy ton, Nową Bezpieczną Powłokę — największą ruchomą konstrukcję lądową, jaką kiedykolwiek zbudowano. Zaprojektowano ją na sto lat, w ciągu których zniszczony reaktor ma zostać rozebrany.
Radar Duga
Nieopodal stoi zaogniskowana antena radaru zagoryzontalnego, wysoka na 150 m i długa na 700 m, element radzieckiego systemu wczesnego ostrzegania, którego sygnał słyszano na całym świecie jako powtarzalne stukanie i przezwano rosyjskim dzięciołem. To najbardziej przytłaczający fizycznie obiekt w strefie.
Przyroda
Pod nieobecność ludzi strefa stała się mimowolnym rezerwatem: wilki, rysie, łosie, dziki, żubry i koniki Przewalskiego wprowadzone w 1998 roku. Czy zwierzętom naprawdę się wiedzie, czy tylko są tam bez konkurencji, pozostaje żywym sporem naukowym.
Miasto Czarnobyl
Samo miasto Czarnobyl, 15 km od elektrowni, jest starsze od reaktora o osiem stuleci i nigdy nie opustoszało całkiem: rotacyjnie mieszka w nim kilkuset pracowników, a niewielka liczba starszych powracających, samosiołów, wróciła do swoich wsi jeszcze w latach osiemdziesiątych i była tolerowana. Zostało ich kilkoro.
Dostęp dzisiaj
Wycieczki z Kijowa działały legalnie od 2011 roku i woziły dziesiątki tysięcy osób rocznie. W lutym 2022 roku wojska rosyjskie zajęły strefę na pięć tygodni, przejeżdżając pojazdami przez skażony grunt i minując jej fragmenty. Od tego czasu strefa jest zamknięta dla turystyki i pozostaje kwestią wojskową oraz saperską. Nie próbuj tam wjeżdżać; zmiany sprawdzaj w źródłach oficjalnych.