Ukraińska sztuka zdobnicza jest regionalna w stopniu, który zaskakuje przyjezdnych: wzory, kolory i techniki zmieniają się z powiatu na powiat i długo czytano je jako informację o pochodzeniu, statusie i stanie cywilnym, zanim zaczęto je sprzedawać jako pamiątki.
Pisanki
Pisanki się nie maluje, tylko pisze: woskiem nanoszonym rylcem znaczy się jajko, barwi, nakłada kolejny wosk, barwi znowu, a na końcu wytapia wosk, odsłaniając warstwy koloru. Motywy mają rodowód przedchrześcijański — symbole słońca, linie bez końca, jelenie, kłosy — i dopiero później wchłonęła je Wielkanoc. Muzeum Pisanki w Kołomyi, w budynku w kształcie trzynastometrowego jajka, przechowuje ponad dziesięć tysięcy sztuk z Ukrainy i ze świata.
Wyszywanka
Haftowana koszula jest strojem narodowym, a jej wzory są regionalnie ściśle określone: czarno-czerwona geometria na Naddnieprzu, biel na bieli w Połtawszczyźnie, gęsta wielobarwność w Karpatach. Ściegi różnią się nie mniej niż motywy. Noszenie jej jest dziś mocną deklaracją publiczną, a Dzień Wyszywanki obchodzi się w trzeci czwartek maja, gdy tramwaje, biura i parlament wypełniają się haftem.
Petrykiwka
Tradycja malarstwa dekoracyjnego z jednej wsi w obwodzie dniepropetrowskim: kwiaty, jagody i ptaki malowane z ręki pędzelkiem z kociej sierści, bez wstępnego szkicu, jaskrawymi kolorami na gładkim tle. W 2013 roku wpisano ją na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO, a uczy się jej w wiejskiej szkole.
Ceramika i drewno
Opisznia w obwodzie połtawskim jest ośrodkiem garncarskim od stuleci i mieści narodowe muzeum ceramiki. Kosów w Karpatach produkuje malowane zielono-żółte kafle i naczynia w tradycji huculskiej, także wpisanej przez UNESCO. Huculskie drewno inkrustowane mosiądzem i koralikami jest drugą regionalną wizytówką.
Gdzie oglądać i kupować
Muzeum Iwana Honczara w Kijowie to najlepsza pojedyncza kolekcja sztuki ludowej w kraju. Zejście Andrzejowskie w Kijowie i lwowski Wernisaż sprzedają rękodzieło obok sporej ilości masowych imitacji, więc pytaj, gdzie rzecz zrobiono. Kupowanie wprost w karpackich pracowniach kosztuje mniej i zostawia pieniądze tam, gdzie trzeba.
Pod ostrzałem
Muzea w całym kraju spakowały i ewakuowały zbiory w 2022 roku, a kilka muzeów regionalnych na wschodzie i południu zniszczono albo rozgrabiono. Muzeum w Iwankowie pod Kijowem, w którym były prace malarki ludowej Marii Prymaczenko, spłonęło w marcu 2022 roku; część płócien wynieśli z ognia mieszkańcy.